Номер 36, страница 29 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

36. Прачытайце тэкст. Прыдумайце загаловак, які перадаваў бы асноўную думку тэксту. Пакажыце, як гэта думка развіваецца ў тэксце.

Бабуля даставала з куфэрка^Д вядомыя і невядомыя рэчы... Наступным быў ручнік, доўгі, нібыта сцяжынка.

— Ведаю! — загаманіла дзяўчынка. — Гэта ручнік!

— Так, малайчына, Аленка! А хочаш, я табе прачытаю яго?

— Бабулечка, ты што, жартуеш? Ці смяешся^Ф з мяне? Хіба ж можна прачытаць ручнік? Чытаюць кнігу, часопіс, газету, а ручніком выціраюць рукі, твар!

— Можна. Я табе зараз усё растлумачу.

Вось глядзі, унучка, на гэты знак — знак маці-зямлі. Гэта ромб, у якім ёсць яшчэ чатыры ромбікі. Такой продкі бачылі зямлю.

А вось гэты ромб — знак жанчыны, маці.

А калі ромб раскрыжаваны^СЛ, з парасткамі і кручкамі, — гэта ніва ўзараная, ураджайная.

— Ой, бабулечка, як жа цікава! І хіба ж я магла падумаць ці здагадацца, што ўсе гэтыя крыжыкі, ромбікі могуць пра нешта расказаць?

— Так. Яны размаўляюць з намі: гэта голас нашых продкаў, а ткачыха, якая тчэ гэты цуд, падарожнічае ў свет продкаў (Паводле Н. Нікіцінай).

Абгрунтуйце думку аб тым, што ручнік можна чытаць. Якую інфармацыю можна прачытаць на ім?

Пракаменціруйце пастаноўку знакаў прыпынку ў канцы выдзеленых сказаў. Знайдзіце ў тэксце прыклады няпоўных сказаў.

36. 1. Загаловак: «Мова ўзораў».

Асноўная думка тэксту — узоры на старых ручніках з’яўляюцца не проста ўпрыгожаннем, а своеасаблівай мовай сімвалаў, якую можна «прачытаць». Гэта думка развіваецца праз дыялог бабулі і ўнучкі. Спачатку Аленка выказвае недавер («Хіба ж можна прачытаць ручнік?»), што задае праблему. Затым бабуля паслядоўна тлумачыць значэнне асобных элементаў арнаменту (ромб — знак зямлі, ромб — знак жанчыны, раскрыжаваны ромб з парасткамі — узараная ніва), паказваючы, як «чытаць» гэтыя сімвалы. Развіццё думкі завяршаецца высновай, што гэтыя ўзоры — «голас нашых продкаў», які нясе інфармацыю праз стагоддзі.

2. Думку аб тым, што ручнік можна чытаць, абгрунтоўвае тлумачэнне бабулі. Яна паказвае, што арнамент складаецца са знакаў-сімвалаў, якія маюць канкрэтнае значэнне, як літары ў алфавіце. Складаючыся разам, яны ўтвараюць паведамленне.

На ручніку можна прачытаць інфармацыю пра светапогляд продкаў: іх шанаванне зямлі (знак маці-зямлі), важнасць ураджаю (ніва ўзараная, ураджайная) і ролю жанчыны-маці (знак жанчыны, маці).

3. У канцы першага выдзеленага сказа (— Так, малайчына, Аленка! А хочаш, я табе прачытаю яго?) стаіць пытальнік, таму што другая частка гэтага складанага сказа з’яўляецца пытальнай па мэце выказвання.

У канцы другога выдзеленага сказа (— Бабулечка, ты што, жартуеш? Ці смяешся з мяне? Хіба ж можна прачытаць ручнік? Чытаюць кнігу, часопіс, газету, а ручніком выціраюць рукі, твар!) стаіць клічнік, бо ўвесь сказ перадае моцныя эмоцыі (здзіўленне, недавер) і вымаўляецца з клічнай інтанацыяй, хоць у ім і ёсць пытальныя часткі.

4. Прыклады няпоўных сказаў у тэксце:

— Ведаю!

— Гэта ручнік!

— Можна.