Номер 30, страница 25 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

30. Прачытайце тэкст. Вызначце яго мэту і адрасата. Ці дасягнута мэта выказвання?

Па мэце выказвання і інтанацыйным афармленні сказы дзеляць на апавядальныя, пытальныя і пабуджальныя.

Апавядальныя — гэта сказы, у якіх паведамляецца пра факт рэчаіснасці, з’явы, падзеі, наяўнасць або адсутнасць чаго-небудзь: Чалавек падышоў да бярозкі, спыніўся побач з ёй і нейкі час моўчкі глядзеў на прыгажуню (Г. Аўласенка).

Для апавядальных сказаў характэрны апавядальная інтанацыя, нязначнае павышэнне голасу на слове (групе слоў), якое паведамляе новую, найбольш важную інфармацыю, і спакойнае паніжэнне тону ў канцы сказа. У канцы апавядальных сказаў на пісьме ставіцца кропка.

Пытальныя — гэта сказы, у якіх змяшчаецца пытанне, звернутае да субяседніка з мэтай атрымаць ад яго адказ, пэўную інфармацыю.

Інтанацыя ў пытальных сказах павышаецца на важным слове ў пытанні: Вы ідзяце ў паход? Вы ідзяце ў паход? Вы ідзяце ў паход? На пісьме ў канцы пытальнага сказа ставіцца пытальнік. Граматычнымі сродкамі афармлення такіх сказаў з’яўляюцца пытальныя інтанацыя, парадак слоў, пытальныя часціцы, займеннікі, прыслоўі (ці, хіба, няўжо, што, хто, чаму, дзе, куды і інш.), якія звычайна стаяць у пачатку пытальнага сказа: А хто там ідзе ў агромністай такой грамадзе? (Я. Купала).

Пабуджальныя — гэта сказы, у якіх перадаюцца загад, парада, пажаданне, запрашэнне, заклік, просьба. Іх мэта — схіліць субяседніка да пэўнага дзеяння, таму для пабуджальных сказаў характэрна пабуджальная інтанацыя: Пачынайце дзень з усмешкі, з добрых, цёплых слоў... (М. Маляўка).

Паводле інтанацыйнага афармлення сказы бываюць клічныя і няклічныя.

Клічным можа быць любы па мэце выказвання сказ, калі яго вымавіць з клічнай інтанацыяй: Добра ў лузе ў час палудны! (Я. Колас).

Хто не любіць спякотным днём пасядзець на беразе возера?! (А. Асіпенка). Пакіньце мне мову маю, пакіньце жыццё мне! (П. Панчанка).

✍️ Падзяліце тэкст на сэнсавыя часткі, дайце ім загалоўкі.

Складзіце план тэксту, перакажыце яго па плане.

1. Падзел сказаў па мэце выказвання.

2. Апавядальныя сказы: змест і інтанацыя.

3. Пытальныя сказы: прызначэнне і граматычныя сродкі афармлення.

4. Пабуджальныя сказы: мэта і характэрная інтанацыя.

5. Клічныя і няклічныя сказы.