Номер 25, страница 21 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

25. Прачытайце тэкст. Сфармулюйце яго тэму, вызначце адрасата і мэтанакіраванасць.

Гаворачы пра штучныя мовы, нельга абмінуць самую вядомую з іх — эсперанта. Гэту мову ў 1887 годзе стварыў лінгвіст, акуліст Лазар Заменгаф. Насамрэч Эсперанта — гэта псеўданім аўтара, што на створанай ім мове азначае ‘той, хто спадзяецца’. А сама яна называлася проста міжнароднай мовай. Неўзабаве была створана Акадэмія эсперанта, а ў 1905 годзе адбыўся І Сусветны кангрэс эсперанта.

Алфавіт гэтай мовы грунтуецца на лацінскім. Эсперанта мае 28 літар, аднаму гуку адпавядае адна літара (як чуецца, так і пішацца). Націск заўсёды падае на перадапошні склад. Слоўнікавы запас эсперанта ствараецца на аснове германскіх і раманскіх моў: шмат каранёў узяты з лацінскай і грэчаскай.

Граматыка эсперанта ўключае толькі шаснаццаць правіл. Ёсць два склоны, два лікі, а вось роду няма (дакладней, ёсць займеннікі ён, яна, яно, але яны не патрабуюць сінтаксічнай сувязі з прыметнікамі і дзеясловамі).

У свеце эсперанта валодае каля двух мільёнаў чалавек, на гэтай мове выходзяць газеты і часопісы, выдаюцца кнігі, здымаюцца фільмы.

Разлічылі, што чалавек, які валодае адной з еўрапейскіх моў, можа асвоіць эсперанта прыкладна ў дзесяць разоў хутчэй, чым англійскую мову. Ці не надышоў час пашырыць свой моўны запас? (Паводле М. Ізаіткі).

Як вы думаеце, з якой мэтай была створана штучная мова эсперанта? Раскажыце пра асаблівасці гэтай мовы, выкарыстоўваючы інфармацыю, прыведзеную ў тэксце.

Прачытайце слоўнікавыя артыкулы.

Штучны¹, -ая, -ае. 1. Ненатуральны, зроблены накшталт сапраўднага. Штучнае валакно. 2. Прытворны, няшчыры. Штучная ветлівасць.

Штучны², -ая, -ае. 1. Які ўяўляе сабой асобную рэч; які нельга ўзважыць або адмераць. Штучны тавар. 2. Які праводзіцца, робіцца здзельна, за кожную штуку. Штучная аплата.

Чаму слова штучны падаецца ў розных слоўнікавых артыкулах?
Як называюцца такія словы? У якім значэнні слова штучны ўжываецца ў гэтым тэксце?

Складзіце іншыя словазлучэнні са словам штучны ў розных значэннях, уключыце іх у сказы. Раскажыце, пацвярджаючы прыкладамі, пра адрозненне слова, словазлучэння і сказа.

Ці хацелі б вы ведаць эсперанта? Чаму?

25. Тэма тэксту – штучная мова эсперанта, яе гісторыя стварэння і асаблівасці. Тэкст адрасаваны шырокаму колу чытачоў, якія цікавяцца мовамі. Мэта тэксту – пазнаёміць з мовай эсперанта, паказаць яе перавагі і зацікавіць чытача.

Штучная мова эсперанта была створана з мэтай стаць простай міжнароднай мовай для палягчэння зносін паміж людзьмі розных нацыянальнасцей. Асаблівасці гэтай мовы, згодна з тэкстам, наступныя: алфавіт на лацінскай аснове (28 літар), фанетычны прынцып пісьма (адзін гук – адна літара), фіксаваны націск на перадапошнім складзе, слоўнікавы запас на аснове інтэрнацыянальнай лексікі, простая граматыка (16 правіл, два склоны, два лікі, адсутнасць роду).

Слова штучны падаецца ў розных слоўнікавых артыкулах, таму што гэта амонімы – словы, якія супадаюць у гучанні і напісанні, але маюць рознае лексічнае значэнне. У гэтым тэксце слова штучны ўжываецца ў першым значэнні з артыкула «Штучны¹»: ненатуральны, зроблены накшталт сапраўднага.

Іншыя словазлучэнні са словам штучны ў розных значэннях:

Штучная ветлівасць. Яго штучная ветлівасць нікога не падманула.

Штучны тавар. У краме прадаваўся штучны тавар.

Слова – гэта асноўная адзінка мовы (напрыклад, мова). Словазлучэнне – гэта спалучэнне двух ці больш слоў, звязаных па сэнсе і граматычна (штучная мова). Сказ – гэта адзінка мовы, якая выражае закончаную думку (У свеце эсперанта валодае каля двух мільёнаў чалавек.).

Так, я хацеў бы ведаць эсперанта. Гэта мова стваралася як простая для вывучэння, што дазволіла б хутка навучыцца размаўляць з людзьмі з розных краін. Вывучэнне эсперанта, паводле тэксту, можа значна пашырыць моўны запас і аблегчыць далейшае вывучэнне іншых моў.