Номер 29, страница 24 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

29. Прачытайце тэкст. Выдзеліце ў ім падтэмы і мікратэмы, якія дапамагаюць раскрыць тэму.

Пералік птушак Беларусі ўключае звыш 300 відаў. Сярод іх шмат рэдкіх, якія адметныя сваім незвычайным выглядам, паводзінамі ці ўмовамі жыцця.

Вось, напрыклад, скапа́, рэдкая^Ф ў нас птушка і вельмі асцярожная. У асноўным у яе па два-тры птушаняці бывае. Калі адна птушка ляціць на паляванне, другая абавязкова дзяцей ахоўвае. А падрасце маладняк, то бацькі па спажыву разам лятаюць. Звычайна прыносяць^М карасёў, плотак, іншую рыбу. І што цікава, у скапы вельмі арыгінальныя пальцы. У спакойным стане яны размеркаваны так: тры наперад, адзін назад. А ў час палявання, калі птах пікіруе і цаляе схапіць здабычу, адзін з пярэдніх пальцаў як бы пераварочваецца, і тады два пальцы павернуты наперад і два — назад. Такімі «абцугамі» скапе вельмі добра хапаць рыбіну.

А вось чорны бусел — зусім іншая птушка. Праўда, таксама вельмі асцярожная, але і далікатная. Надта ж прыгожая! Жыве ў глухамані, а на жыроўку прылятае на Бярэзіну. Прылятае зусім рана. Калі бусел упадабае якое месца, кожную раніцу яго там сустрэць можна. Рыбу ловіць падпільноваючы. Збірае жабак, уюноў, апалонікаў — усю водную жыўнасць. Часам чорны бусел разам з белым ходзіць. Не ваююць птушкі паміж сабою, не б'юцца — даволі мірна сябе паводзяць (Паводле Я. Пархуты).

Вызначце спосаб сувязі сказаў у кожнай частцы тэксту. Прывядзіце прыклады сродкаў гэтай сувязі.

Растлумачце адсутнасць коскі ў выдзеленым сказе.

Выпішыце з тэксту сказ з аднароднымі членамі, у якім абагульняльнае слова стаіць пасля іх. Абгрунтуйце пастаноўку знакаў прыпынку.

Выпішыце з тэксту (паставіўшы ў пачатковую форму) па тры іменныя, дзеяслоўныя і прыслоўныя словазлучэнні, размеркаваўшы іх па відах сінтаксічнай сувязі (дапасаванне, кіраванне, прымыканне).

✍️ Выкарыстоўваючы інфармацыю з тэксту, раскажыце пра звычкі скапы і чорнага бусла.

1. У тэксце выкарыстоўваецца цэпная сувязь сказаў. Сродкамі сувязі выступаюць лексічныя паўторы (скапа — у скапы; птушка — птушка; чорны бусел — бусел), займеннікі (птушка — яе; пальцы — яны), а таксама кантэкстуальная і сэнсавая сувязь паміж сказамі.

2. Коска не ставіцца, таму што ў сказе «Не ваююць птушкі паміж сабою, не б’юцца — даволі мірна сябе паводзяць» аднародныя выказнікі не ваююць, не б’юцца стаяць перад абагульняльным словазлучэннем мірна сябе паводзяць. У такім выпадку паміж імі ставіцца працяжнік.

3. Не ваююць птушкі паміж сабою, не б’юцца — даволі мірна сябе паводзяць. У гэтым сказе працяжнік ставіцца пасля аднародных выказнікаў (не ваююць, не б’юцца), таму што далей ідзе абагульняльнае словазлучэнне (мірна сябе паводзяць), якое абагульняе іх сэнс.

4.

5. Скапа — рэдкая і асцярожная птушка. У яе бывае па два-тры птушаняці, якіх бацькі па чарзе ахоўваюць, пакуль адзін з іх палюе. Палююць яны на рыбу: карасёў, плотак. Калі птушаняты падрастаюць, бацькі лятаюць па здабычу разам. У скапы арыгінальная будова лап: у спакоі тры пальцы накіраваны наперад, а адзін назад, а ў час палявання для лепшага захопу рыбы — два наперад і два назад.

Чорны бусел — таксама асцярожная, далікатная і вельмі прыгожая птушка. Ён жыве ў глухіх мясцінах, а на жыроўку прылятае на Бярэзіну. Калі яму спадабаецца якое-небудзь месца, ён прылятае туды кожную раніцу. Бусел ловіць рыбу, падпільпоўваючы яе, а таксама збірае жаб, уюноў, апалонікаў. Гэта мірная птушка, якая не ваюе і не б'ецца з іншымі, часам ходзіць разам з белым буслом.