Номер 41, страница 32 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

41. Прачытайце тэкст. Назавіце словы, якія забяспечваюць тэматычнае адзінства тэксту.

Дзіўная птушка

Чомга — птушка своеасаблівая не толькі з выгляду. Сваімі дзіўнымі звычкамі яна адрозніваецца ад усіх іншых птушак.

Малыя дзеці чомгі сядзяць на спіне ў маткі, калі тая плавае на вадзе. У выпадку небяспекі чомга нырае ў ваду разам з імі. Кажуць таксама, што разам з малымі на спіне чомга ўзлятае, калі трэба, у паветра.

Ногі ў чомгі настолькі адсунуты назад, што яна амаль не ходзіць і на зямлі можа стаяць, толькі абапіраючыся на кароткі хвост. Каб перамяшчацца па зямлі, чомга павінна паўзці, прыпадаючы грудзьмі і абапіраючыся на крылы. Узняц-ца з зямлі ў паветра чомга не можа. Яна ўзлятае толькі з вады. Спачатку шпарка плыве, лопаючы крыламі і высунуўшыся напалову з вады, і толькі потым, узяўшы разгон, адрываецца ад вадзяной паверхні.

Будовай цела чомга цалкам прыстасавана да жыцця ў вадзе. Нырае яна не га-лавой наперад, як качкі, а ўсім корпусам, нібы правальваючыся на месцы.^СН

З выраю чомгі вяртаюцца ў красавіку і жывуць на радзіме да лістапада. Восенню, перад адлётам, збіраюцца ў чароды (Паводле В. Вольскага).

Выпішыце з тэксту сказ, у якім ёсць тры дзеепрыслоўныя звароты. Падкрэсліце іх як члены сказа. Растлумачце пастаноўку знакаў прыпынку. Знайдзіце і зачытайце іншыя сказы, у якіх ёсць дзеепрыслоўныя звароты.

Знайдзіце ў тэксце дзеепрыметнікі. Вызначце іх ролю ў сказах. У якіх выпадках дзеепрыметнікі і дзеепрыметнікавыя звароты адасабляюцца?

Назавіце сказы з аднароднымі членамі. Чым выражаны аднародныя члены сказа і як яны звязаны паміж сабой? Растлумачце пастаноўку знакаў прыпынку.

✍️ Абапіраючыся на тэкст і малюнак, апішыце дзіўны выгляд чомгі, раскажыце пра яе паводзіны.

Раскажыце пра іншых рэдкіх птушак Беларусі. Можаце выкарыстаць інтэрнэт-рэсурсы або выданне «Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення, віды жывёл і раслін» (Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1993).

1. Спачатку шпарка плыве, лапочучы крыламі і высунуўшыся напалову з вады, і толькі потым, узяўшы разгон, адрываецца ад вадзяной паверхні.

Дзеепрыслоўныя звароты «лапочучы крыламі», «высунуўшыся напалову з вады», «узяўшы разгон» на пісьме выдзяляюцца коскамі. Першыя два звароты з'яўляюцца аднароднымі, звязаны злучнікам «і», таму коска паміж імі не ставіцца. Коска ставіцца перад першым дзеепрыслоўным зваротам і з абодвух бакоў выдзяляе трэці.

2. Ногі ў чомгі настолькі адсунуты назад, што яна амаль не ходзіць і на зямлі можа стаяць, толькі абапіраючыся на кароткі хвост.

Каб перамяшчацца па зямлі, чомга павінна паўзці, прыпадаючы грудзьмі і абапіраючыся на крылы.

Нырае яна не галавой наперад, як качкі, а ўсім корпусам, нібы правальваючыся на месцы.

3. Дзеепрыметнікі ў тэксце: адсунуты, прыстасавана. Гэта кароткія формы дзеепрыметнікаў, якія ў сказе з'яўляюцца часткай састаўнога іменнога выказніка.

Дзеепрыметнікавыя звароты адасабляюцца, калі стаяць пасля паяснёнага назоўніка, а таксама калі адносяцца да асабовага займенніка незалежна ад месца ў сказе.

4. Прыклад сказа з аднароднымі членамі: З выраю чомгі вяртаюцца ў красавіку і жывуць на радзіме да лістапада.

Аднародныя члены «вяртаюцца» і «жывуць» выражаны дзеясловамі і з'яўляюцца выказнікамі. Яны звязаны паміж сабой адзіночным злучальным злучнікам «і», таму коска паміж імі не ставіцца.

5. Чомга — птушка з доўгай тонкай шыяй, вострай дзюбай і характэрным упрыгожаннем на галаве ў выглядзе двух цёмных чубкоў-«рожак» і рудавата-рыжага «каўняра» вакол шыі. Апярэнне зверху цёмнае, а знізу белае. Ногі ў яе моцна адсунуты назад, а хвост вельмі кароткі.

Паводзіны чомгі вельмі незвычайныя. Яна выдатна плавае і нырае, прычым робіць гэта ўсім корпусам. Малыя птушаняты часта сядзяць на спіне ў маці, нават калі яна нырае або ўзлятае. Па зямлі чомга амаль не ходзіць, а паўзе, абапіраючыся на крылы. Каб узляцець, ёй патрэбны доўгі разгон па вадзе. Гэта пералётная птушка, якая вяртаецца на радзіму ў красавіку, а адлятае ў лістападзе.

6. У Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь занесены многія рэдкія віды птушак. Сярод іх:

Чорны бусел — асцярожная птушка, якая жыве ў старых глухіх лясах каля вадаёмаў. Яго колькасць скарачаецца з-за высечкі лясоў і асушэння балот.

Пугач — самая буйная сава ў Беларусі. Жыве ў старых лясах, палюе ноччу. Становіцца рэдкім з-за знікнення месцаў для гнездавання і турботы з боку чалавека.

Змеяед — драпежная птушка, якая, як вынікае з назвы, харчуецца пераважна паўзунамі. Адчувальная да змяненняў у навакольным асяроддзі.

Вялікі арлец — рэдкі від арла, які гняздуецца на забалочаных тэрыторыях. Знаходзіцца пад пагрозай з-за меліярацыі і скарачэння кармавой базы.