Правяраем сябе, страница 197 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

Правяраем сябе

1. Якія існуюць спосабы перадачы чужой мовы?

2. Якія асаблівасці будовы маюць сінтаксічныя канструкцыі з простай мовай? Прывядзіце прыклады сказаў і пабудуйце іх схемы.

3. Што такое маналог і дыялог?

4. Якая мова называецца ўскоснай? Раскажыце аб правілах замены простай мовы на ўскосную.

5. Дайце азначэнне цытаты. Ці можна назваць цытату простай мовай? Абгрунтуйце сваё меркаванне.

6. Што такое эпіграф? Як афармляецца эпіграф на пісьме?

7. Прачытайце тэкст. Падумайце, як яго можна падзяліць на абзацы. Запішыце тэкст, правільна афармляючы рэплікі ў дыялогу.

Што гэта? Спытаў Андрэй, узняўшы галаву. Павел прыслухаўся. Гэта журавы ляцяць, вяртаюцца з далёкіх краін. Адкуль яны прылятаюць да нас? Адтуль, дзе не бывае зімы. А хіба ёсць такая зямля? Гэта далёка? Далёка, за сінімі морамі, высокімі горамі. А чаму яны вяртаюцца сюды да нас з цёплых краёў? Вяртаюцца, бо кліча Радзіма, родная зямля (Паводле В. Шалака).

1. Існуюць наступныя спосабы перадачы чужой мовы: простая мова, ускосная мова, няўласна-простая мова і цытаты.

2. Сінтаксічныя канструкцыі з простай мовай складаюцца з дзвюх частак: слоў аўтара і ўласна простай мовы. Яны звязаны паміж сабой па сэнсе і інтанацыйна, без злучнікаў.

Прыклады:

«Прывітанне, сябры!» — весела сказаў настаўнік. Схема: «П!» — а.

Настаўнік весела сказаў: «Прывітанне, сябры!». Схема: А: «П».

«Прывітанне, — весела сказаў настаўнік, — сябры!». Схема: «П, — а, — п».

Настаўнік сказаў: «Прывітанне, сябры!» — і пачаў урок. Схема: А: «П!» — а.

3. Маналог — гэта разгорнутае выказванне адной асобы, звернутае да самога сябе або да іншых. Дыялог — гэта размова дзвюх або некалькіх асоб.

4. Ускосная мова — гэта перадача чужога выказвання не даслоўна, а толькі са зместу, ад імя аўтара. Пры замене простай мовы на ўскосную сказ з простай мовай ператвараецца ў складаназалежны сказ, дзе галоўная частка — словы аўтара, а даданая — простая мова. Займеннікі і дзеясловы 1-й і 2-й асобы ў простай мове замяняюцца на займеннікі і дзеясловы 3-й асобы.

5. Цытата — гэта даслоўная вытрымка з якога-небудзь тэксту ці дакладна перададзеныя чые-небудзь словы. Цытату можна лічыць разнавіднасцю простай мовы, бо яна дакладна, без змен, перадае чужое выказванне. Аднак, у адрозненне ад звычайнай простай мовы, цытата заўсёды мае дакладную крыніцу, і яе асноўная мэта — падмацаваць думку аўтара аўтарытэтным меркаваннем.

6. Эпіграф — гэта кароткі тэкст (цытата, выслоўе), які змяшчаецца аўтарам перад творам або яго часткай і выражае асноўную ідэю, тэму або настрой. Эпіграф пішацца з правага боку старонкі, без двукосся. Спасылка на аўтара або крыніцу даецца ніжэй, без дужак.

7. — Што гэта? — спытаў Андрэй, узняўшы галаву.

Павел прыслухаўся.

— Гэта журавы ляцяць, вяртаюцца з далёкіх краін.

— Адкуль яны прылятаюць да нас?

— Адтуль, дзе не бывае зімы.

— А хіба ёсць такая зямля? Гэта далёка?

— Далёка, за сінімі морамі, высокімі горамі.

— А чаму яны вяртаюцца сюды да нас з цёплых краёў?

— Вяртаюцца, бо кліча Радзіма, родная зямля.

(Паводле В. Шалака)