Номер 63, страница 52 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

63. Прачытайце сказы. Вызначце ў кожным з іх межы граматычных частак. Растлумачце, з якім простым сказам (аднасастаўным ці двухсастаўным) суадносіцца кожная частка сказа.

1. Вецер хмары на небе рве, і да долу хінуцца дрэвы, і надзея пад сэрцам дрэмле, і пяшчота* ў душы жыве (Н. Гальпяровіч). 2. І кожны колас — паслухмяны клавіш, а кожная саломіна — струна (В. Вітка). 3. На ўсходзе заружавелася неба, але сонца яшчэ не было (Я. Сіпакоў). 4. Прычасаліся вербы, і стаўкі* паглыбелі, і дзяўчаты пад ліўнем, дайбог, пастрайнелі (Е. Лось). 5. Гэты бераг быў пясчаны, і пясок з абрыву спаўзаў у рэчку, засыпаў яе (І. Шамякін). 6. На кожным кроку навіна, і душна ад чабору, і песняю кожная сасна свайму спявае бору (А. Вялюгін). 7. Марознай зорнай ноччу на шашы то прасунуцца ціхія сані, то зноў прамчыцца машына (Я. Брыль).

Спішыце сказы з трыма граматычнымі часткамі. Абгрунтуйце свой выбар. Складзіце схемы сказаў.

Растлумачце напісанне арфаграм у выдзеленых словах.

1. Вецер хмары на небе рве (двухсастаўны), і да долу хінуцца дрэвы (двухсастаўны), і надзея пад сэрцам дрэмле (двухсастаўны), і пяшчота ў душы жыве (двухсастаўны).

2. І кожны колас — паслухмяны клавіш (двухсастаўны), а кожная саломіна — струна (двухсастаўны).

3. На ўсходзе заружавелася неба (двухсастаўны), але сонца яшчэ не было (аднасастаўны безасабовы).

4. Прычасаліся вербы (двухсастаўны), і стайкі паглыбелі (двухсастаўны), і дзяўчаты пад ліўнем, дальбог, пастрайнелі (двухсастаўны).

5. Гэты бераг быў пясчаны (двухсастаўны), і пясок з абрыву спаўзаў у рэчку, засыпаў яе (двухсастаўны).

6. На кожным кроку навіна (аднасастаўны назыўны), і душна ад чабору (аднасастаўны безасабовы), і песню кожная сасна свайму спявае бору (двухсастаўны).

7. Марознай зорнай ноччу на шашы то прасунуцца ціхія сані (двухсастаўны), то зноў прамчыцца машына (двухсастаўны).

Сказы з трыма граматычнымі часткамі:

4. Прычасаліся вербы, і стайкі паглыбелі, і дзяўчаты пад ліўнем, дальбог, пастрайнелі.

6. На кожным кроку навіна, і душна ад чабору, і песню кожная сасна свайму спявае бору.

Гэтыя сказы складаюцца з трох простых сказаў (граматычных частак), злучаных паміж сабой злучальнымі злучнікамі і.

Схемы сказаў:

1. [— =], і [= —], і [— =], і [— =].

2. [— — =], а [— — =].

3. [= —], але [=].

4. [= —], і [— =], і [— =].

5. [— быў =], і [— =, =].

6. [—], і [=], і [— =].

7. то [= —], то [= —].

Тлумачэнне напісання арфаграм у выдзеленых словах:

Пяшчота — у назоўніках пад націскам пішацца суфікс -от-.

Стайкі — літара й пішацца ў корані слова пасля галосных перад зычнымі.

Пясчаны — правапіс ненаціскной галоснай я правяраецца націскам (пясок).

Чабору — напісанне ненаціскной галоснай а ў корані не правяраецца націскам, гэта слоўнікавае слова. Пасля зацвярдзелай ч пішацца а.

Ноччу — адбываецца падаўжэнне зычнага [ч] паміж галоснымі ў творным склоне назоўніка жаночага роду адзіночнага ліку, якое на пісьме перадаецца падваеннем літары чч.