Номер 108, страница 83 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

108. Прачытайце тэкст. Растлумачце, як адрозніць падпарадкавальныя злучнік ад злучальнага слова. У якасці прыкладаў выкарыстайце сказы з папярэдняга практыкавання або прывядзіце ўласныя прыклады.

Сродкамі сінтаксічнай сувязі частак складаназалежнага сказа з’яўляюцца падпарадкавальныя злучнікі і злучальныя словы. У ролі злучальных слоў выступаюць адносныя займеннікі (які, чый, хто, што і інш.) і прыслоўі (дзе, адкуль, калі, як і інш.).

Для таго каб адрозніць падпарадкавальны злучнік ад злучальнага слова, трэба кіравацца наступным:

• злучнік не з’яўляецца членам сказа, а злучальнае слова з’яўляецца. Напрыклад: 1. Павел паабяцаў сыну, што яны абавязкова прыйдуць да мяне ў наступныя выхадныя, на Новы год (К. Хадасевіч-Лісавая). Злучнік што не з’яўляецца членам сказа. 2. Толькі мох, што ўсю восень цвіў зялёнымі купінамі на старых хатах і гумнах, цяпер зрабіўся жаўтлявы (В. Адамчык). Злучальнае слова што (адносны займеннік) з’яўляецца дзейнікам;
• злучнік у многіх выпадках можна апусціць, перабудаваўшы складаназалежны сказ у бяззлучнікавы. Напрыклад: Я апусціла вочы, бо яны былі поўныя слёз (Э. Луканскі). — Я апусціла вочы: яны былі поўныя слёз;
• злучальнае слова ў даданай частцы можна замяніць словам з галоўнай часткі. Напрыклад: Сустрэліся зноў у горадзе, у медыцынскім тэхнікуме, дзе Люба вучылася на адным курсе з Сашай (І. Шамякін). Злучальнае слова дзе (прыслоўе) можна замяніць назоўнікам (у) тэхнікуме;
• злучальныя словы могуць размяшчацца не толькі ў пачатку даданай часткі, але і ў сярэдзіне яе. Напрыклад: Высокія дрэвы ў глыбіні яра, вяршаліны якіх амаль дасягалі мастка, былі напалову ў вадзе (У. Федасеенка);
• злучальнае слова можа ўжывацца з прыназоўнікам. Напрыклад: Я прыгледзелася і ўбачыла сцежку, па якой мы ішлі ўчора праз дзюны (М. Прохар);
• на злучальнае слова можа падаць лагічны націск, на злучнік — не. Напрыклад: Андрэй і сам не ведаў, чаму яму раптам стала весела (Я. Колас).

Сродкамі сінтаксічнай сувязі частак складаназалежнага сказа з’яўляюцца падпарадкавальныя злучнікі і злучальныя словы. У ролі злучальных слоў выступаюць адносныя займеннікі (які, чый, хто, што і інш.) і прыслоўі (дзе, адкуль, калі, як і інш.).

Для таго каб адрозніць падпарадкавальны злучнік ад злучальнага слова, трэба кіравацца наступным:

злучнік не з’яўляецца членам сказа, а злучальнае слова з’яўляецца. Напрыклад: 1. Павел паабяцаў сыну, што яны абавязкова прыйдуць да мяне ў наступныя выхадныя, на Новы год (К. Хадасевіч-Лісавая). Злучнік што не з’яўляецца членам сказа. 2. Толькі мох, што ўсю восень цвіў зялёнымі купінамі на старых хатах і гумнах, цяпер зрабіўся жаўтлявы (В. Адамчык). Злучальнае слова што (адносны займеннік) з’яўляецца дзейнікам;

злучнік у многіх выпадках можна апусціць, перабудаваўшы складаназалежны сказ у бяззлучнікавы. Напрыклад: Я апусціла вочы, бо яны былі поўныя слёз (Э. Луканскі). — Я апусціла вочы: яны былі поўныя слёз;

злучальнае слова ў даданай частцы можна замяніць словам з галоўнай часткі. Напрыклад: Сустрэліся зноў у горадзе, у медыцынскім тэхнікуме, дзе Люба вучылася на адным курсе з Сашай (І. Шамякін). Злучальнае слова дзе (прыслоўе) можна замяніць назоўнікам (у) тэхнікуме;

злучальныя словы могуць размяшчацца не толькі ў пачатку даданай часткі, але і ў сярэдзіне яе. Напрыклад: Высокія дрэвы ў глыбіні яра, вяршаліны якіх амаль дасягалі мастка, былі напалову ў вадзе (У. Федасеенка);

злучальнае слова можа ўжывацца з прыназоўнікам. Напрыклад: Я прыгледзелася і ўбачыла сцежку, па якой мы ішлі ўчора праз дзюны (М. Прохар);

на злучальнае слова можа падаць лагічны націск, на злучнік — не. Напрыклад: Андрэй і сам не ведаў, чаму яму раптам стала весела (Я. Колас).