Номер 72, страница 58 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

72. Спішыце сказы, раскрываючы дужкі, устаўляючы прапушчаныя літары і расстаўляючы знакі прыпынку.

1. Дубы на позні дол (з/с)сыпаюць лісце і ў кожнага з..мны кароткі век (А. Пісін). 2. Люляла ружа кропельку расы п..лёсткамі пя..чотна затуляла ды сонца ціха іх пац..лавала і (з/с)нікла ўраз іскрыначка красы (М. Аляхновіч). 3. І ў сцюжу нечай ласкай ты сагр..ты і ў спёку пекане ц..бе зіма (П. Панчанка). 4. Было ўжо позна аднак (ні/не)хто не спаў (У. Краўчанка). 5. Калыш..цца жыта радамі бяж..ць а хваля паветра др..жыць і др..жыць (Я. Колас). 6. Днём яшчэ было горача затое но..у дацінаў хола.. (А. Асіпенка). 7. У лесе ўсё (не/ня)рухома. Дакране..ся да лапак і пакоці..а холад за каўнер між лапатак (Н. Гілевіч).

Растлумачце пастаноўку знакаў прыпынку ў сказах. Вызначце сэнсавыя адносіны паміж часткамі.

Якое значэнне мае слова дол у 1-м сказе?

Выпішыце з 3-га сказа займеннікі. Дайце ім граматычную характарыстыку.

1. Дубы на позні дол ссыпаюць лісце, і ў кожнага зімны кароткі век.

2. Люляла ружа кропельку расы, пялёсткамі пяшчотна затуляла, ды сонца ціха іх пацалавала, і знікла ўраз іскрыначка красы.

3. І ў сцюжу нечай ласкай ты сагрэты, і ў спёку пекане цябе зіма.

4. Было ўжо позна, аднак ніхто не спаў.

5. Калышацца жыта радамі, бязмежжа, а хваля паветра дрыжыць і дрыжыць.

6. Днём яшчэ было горача, затое ноччу дацінаў холад.

7. У лесе ўсё нерухома. Дакранешся да лапак і пакоціцца, а холад за каўнер між лапатак.

Коскі ў сказах 1, 3, 4, 6 ставяцца паміж часткамі складаназлучаных сказаў. Сэнсавыя адносіны паміж часткамі: у 1 сказе – адначасовасці, у 3, 4, 6 – супрацьпастаўлення. У сказе 2 коскі ставяцца паміж аднароднымі выказнікамі і часткамі складанага сказа (адносіны паслядоўнасці). У сказе 5 коскамі выдзяляецца адасобленая прыдатка бязмежжа і часткі складаназлучанага сказа (адносіны супрацьпастаўлення). У сказе 7 коскі ставяцца паміж часткамі складанага сказа (адносіны паслядоўнасці і супрацьпастаўлення).

Слова дол у 1-м сказе мае значэнне «зямля, ніз».

Займеннікі з 3-га сказа:

нечай – прыналежны займеннік, жаночы род, адзіночны лік, творны склон.

ты – асабовы займеннік, 2-я асоба, адзіночны лік, назоўны склон.

цябе – асабовы займеннік, 2-я асоба, адзіночны лік, вінавальны склон.